"दानेन तुल्यं सुहृदोस्ति नान्यो" संस्कृत भाषा की सेवा और विस्तार करने के हमारे इस कार्य में सहभागी बने और यथाशक्ति दान करे। About-Us Donate Now! YouTube Chanel

संस्कृत देवकाव्यानि

संस्कृत देवकाव्यानि
Please wait 0 seconds...
click and Scroll Down and click on Go to Download for Sanskrit ebook
Congrats! Link is Generated नीचे जाकर "click for Download Sanskrit ebook" बटन पर क्लिक करे।

संस्कृत देवकाव्यानि

 देवकाव्यानि 

यथा शास्त्रकाव्यानि शास्त्रीयतत्त्वप्रख्यापनबुद्ध्या विरचितानि , तथैव प्रधानतया देवतानां कीर्तिं गातुं यानि काव्यानि रचितानि तानि देवकाव्यान्यभिधीयन्ते । माघकुमारस्तम्भवादीनि यथा कवित्वप्रदर्शनाय विरचितानि प्रतीयन्ते न तथा देवतानां कीर्तिं गातुमतस्तानि न देवकाव्यानि । देवकाव्यानि तान्येव यत्र प्राधान्यं देवकीर्तीनाम् । अतोऽत्र प्रकरणे तादृशान्येव कतिचित् काव्यानि परिचाययितुमुपक्रम्यते ।

संस्कृत देवकाव्यानि


 उत्प्रेक्षावल्लाभगोकुलनाथस्य ' भिक्षाटनकाव्यम् '

   ख्रीष्टीयचतुर्दशशतकात् पूर्वकालभवे भिक्षाटनकाव्ये श्रृङ्गारिकपद्धत्या शिवस्य चित्रणं क्रियते । शिवो भिक्षितुमिन्द्राणीप्रभृतीनां देवाङ्गनानां समीपमुपसर्पति , ताश्चास्य रम्यं रूपं दृष्ट्वा शृङ्गारमग्नान्तरा जायन्ते । इदमेव वस्त्वत्र विस्तरेण वर्णितम् ।

नीलकण्ठदीक्षितस्य ' शिवलीलार्णवः ' 

शिवलीलार्णवे द्वाविंशत्या सर्गैः मदुरास्थितस्या सुरेन्द्रनाथशिवस्य ६४ प्रख्यातलीलानां वर्णनं निबद्धम् । सुरेन्द्रनाथशिवस्यैता लीलाः स्कन्दपुराणान्तर्गते हलास्यमाहात्म्ये उपनिबद्धाः । काव्यम् इदम् सरसया सरलया च भाषया निबद्धमतीव मनोहारि विद्यते । प्रारम्भ मङ्गलाचरणं यथा -- 
' पूर्त स्वतः पूततरं ततो यद् गाङ्गं 
पयः शङ्करमौलिगङ्गात् । 
तत्पातु मातुः प्रणयापराध
पादाहतैः पूततमं ततो नः ॥
अन्विष्य खिन्नं निगमानशेषानमी 
नमीनं प्रथम स्मरामः । 
अन्विष्यमाण निगमैरयोषेरम्ब 
स्तुमस्ते वयमक्षिमीनम् ॥ 
नीलकण्ठदीक्षितोऽयं प्रख्यातदार्शनिकपण्डितस्य अप्पय्यदीक्षितस्य भ्रातुः अच्चादीक्षितस्य पौत्रस्तथा सप्तदशशतकप्रथमभागोद्भूतस्य मदुरानरपतेः तिरुमलनायकस्य सभायां मुख्यपण्डित आसीत् ।

 शिवलीलार्णवात् स्वल्पपरिमाणं गङ्गावतरणं नाम काव्यामप्यनेन निर्मितम् ।  
एतस्य ' नीलकण्डविजयचम्यू'नामकस्य ग्रन्थान्तरस्य रचनाकाल : १६३७ ई ० मन्यते । अतोश्यस्य समयः सप्तदशख्रीष्टशतकप्राग्भागः निर्धारितो भवति । 
अनेन लोकशिक्षार्थ कलिविडिम्बनम् , सभारञ्जनम् , अन्यापदेशशतकम् इत्यादीनि लघुकाव्यान्यपि लिखितानि।
 द्रविडकविषु ईदृशसरससरलकविता निर्माता प्रतिभासम्पन्नश्च कोऽपि नासीदिति कथनमपि नात्युक्तिं स्पृशेत् ।

 जयद्रथस्य ' हरचरितचिन्तामणिः ' 

काश्मीरजातेन जयद्रथेन हरचरितचिन्तामणिर्नाम  महाकाव्यं कृतं यत्रानुष्टुभव सर्वे सर्गा अरच्यन्त । अयं जयद्रथोलङ्कारविमर्शिनीकर्तुः प्रसिद्धा लङ्कारशास्त्रिणो जयद्रथस्य भ्राताऽसीत् । उभावपि भातरौ १२०३-१२२६ ख्रीष्टाब्दभवस्य राजदेवनाम्नो भूपस्याश्रितो आस्तामिति प्रसिद्धम् । अत एव चास्य समयस्त्रयोदशशतकस्वारम्भ इति दृढम् । हरचरितचिन्तामणेभाषा सरला , पुराणपाठ इवात्र पाठयमाने रसास्वादो जायते ।

 लोलिम्बराजस्य ' हरिविलासकाव्यम् '

अयं लोलिम्बराजः आयुर्वेदक्षेत्रे प्रसिद्धस्य वैद्यजीवनस्य कर्त्तृतया प्रसिद्धः । अस्य हरिविलासकाव्यं लघुकाव्यं सदपि गुणैर्महनीयम्। अस्य समयः खीष्टीयैकादशशतकं मन्यते यतीयं भोजराजसमकालिकस्य कस्यचित् हरिहरनामकस्य दक्षिणभारतसम्राजः समकालीन आसीत् । अयमतीव सरसः कविरासीदतोऽस्य काव्यं कृष्णस्य बाललीलायाः सरसं श्रृङ्गारिकं च वर्णनमुपस्थापयितुमलम् ।

 वेदान्तदेशिकस्य ' यादवाभ्यूदयम् ' 

इदं पाण्डित्यपूर्ण काव्यं बौद्धिकव्यायामप्रसूतमिति न तथा सरलं सरसञ्च । 
अस्य समयः - १२२५-१३२५ ई० । 
एतत्प्रसङ्गे एतदन्ये कवयस्तत्कृतयश्च निदिश्यन्ते -- 
ग्रन्थ नाम 

१. रुक्मिणीकल्याणम्   -   राजचूडामणिदीक्षितः

२. गोविन्दलीलामृतम्   -   कृष्णदासकविराजः

३.बालभारतम्       -     अमरचन्द्रसूरिः 

४. पाण्डवचरितम्   -    देवप्रभसूरिः 

5. सहृदयानन्दम्   -    कृष्णानन्दः

६. नलाभ्युदयम्    -    वामनभट्टबाणः 

७. उदारराघवम्     -    साकलमल्ला 

८. नरनारायणानन्दम्    -    बस्तुपाला 

९. सुरथोत्सवम्    -   सोमेश्वरः 

१०. हरिवंशसारचरितम्     -    गोविन्दमखो 

११. रामचन्द्रोदयम्     -    वेङ्कटेश्वरः 

१२. रघुवीरचरितम्    -   मल्लिनाथः

About the Author

नाम : संस्कृत ज्ञान समूह(Ashish joshi) स्थान: थरा , बनासकांठा ,गुजरात , भारत | कार्य : अध्ययन , अध्यापन/ यजन , याजन / आदान , प्रदानं । योग्यता : शास्त्री(.B.A) , शिक्षाशास्त्री(B.ED), आचार्य(M. A) , contact on whatsapp : 9662941910

एक टिप्पणी भेजें

आपके महत्वपूर्ण सुझाव के लिए धन्यवाद |
(SHERE करे )
Cookie Consent
We serve cookies on this site to analyze traffic, remember your preferences, and optimize your experience.
Oops!
It seems there is something wrong with your internet connection. Please connect to the internet and start browsing again.
AdBlock Detected!
We have detected that you are using adblocking plugin in your browser.
The revenue we earn by the advertisements is used to manage this website, we request you to whitelist our website in your adblocking plugin.
Site is Blocked
Sorry! This site is not available in your country.